Huquqiy savollar va javoblar

Advokat xizmati qancha turadi va shartnoma qanday tuziladi?

Advokat xizmati haqi tomonlar kelishuviga ko‘ra belgilanadi va yuridik yordam ko‘rsatish to‘g‘risidagi shartnomada yoziladi. Shartnomada ish hajmi, to‘lov tartibi va qo‘shimcha xarajatlar aniq ko‘rsatilishi kerak. Fuqarolik ishida yutgan taraf vakil xizmati xarajatlarini oqilona miqdorda ikkinchi tarafdan undirishi mumkin.

Fuqarolik kodeksi (birinchi qism)

Sud qarori ustidan apellyatsiya shikoyati qachon beriladi?

Fuqarolik ishlarida apellyatsiya shikoyati qonuniy kuchga kirmagan hal qiluv qarori ustidan, qaror qabul qilingan kundan boshlab bir oy ichida beriladi. Soddalashtirilgan tartibda ko‘rilgan va ayrim boshqa ishlarda muddat — o‘n kun. Uzrli sabab bilan o‘tkazilgan muddat tiklanishi mumkin.

Fuqarolik protsessual kodeksi

Bepul yuridik yordam olish mumkinmi?

Ha. Konstitutsiya har kimga malakali yuridik yordam olish huquqini kafolatlaydi. Qonunda ko‘rsatilgan hollarda yuridik yordam davlat hisobidan bepul ko‘rsatiladi — jumladan jinoyat ishlarida himoyachi majburiy ishtirok etadigan hollarda. Ishni yuritayotgan organ yoki sudga ariza bering. Fuqarolik ishida sud tarafning iltimosiga ko‘ra davlat hisobidan advokat ishtirokini ta’minlash choralarini ko‘radi.

Konstitutsiyasi

Davlat organining qarori ustidan qanday shikoyat qilinadi?

Avval yuqori organga shikoyat qilish mumkin, so‘ng ma’muriy sudga ariza (shikoyat) beriladi. Ma’muriy sud ishlarida isbotlash yuki, qoida tariqasida, davlat organiga yuklatiladi. Sudga ariza, umumiy qoidaga ko‘ra, huquq buzilgani ma’lum bo‘lgan paytdan olti oy ichida beriladi.

Ma’muriy sud ishlarini yuritish kodeksi

Davlat organiga murojaat qilish tartibi qanday?

Konstitutsiyaga ko‘ra, har kim davlat organlariga ariza, taklif yoki shikoyat bilan murojaat qilishi mumkin. Murojaat qonunda belgilangan tartibda va muddatda ko‘rib chiqilishi shart. Javob bo‘lmasa yoki qoniqtirmasa, yuqori organga yoki organning qarori, harakati yoki harakatsizligi ustidan sudga shikoyat qilish mumkin.

Konstitutsiyasi

Harbiy xizmatga chaqirilganda ish o‘rni saqlanadimi?

Mehnat kodeksining 168-moddasiga ko‘ra harbiy xizmatga chaqirilish mehnat shartnomasini tomonlar irodasiga bog‘liq bo‘lmagan holat sifatida bekor qilish asosidir. Xodimga ishdan bo‘shatish nafaqasi to‘lanadi. Xizmatdan bo‘shatilgach uch oy ichida murojaat qilsa, u avvalgi ish joyida ishga joylashishda ustuvor huquqqa ega.

Mehnat kodeksi

Kassatsiya shikoyati nima va u qachon beriladi?

Fuqarolik ishlarida kassatsiya shikoyati qonuniy kuchga kirgan va apellyatsiya tartibida ko‘rilmagan sud qarorlari ustidan beriladi. Muddat — birinchi instansiya qarori kuchga kirgan kundan boshlab olti oy. Kassatsiya sudi qarorning qonuniyligi, asosliligi va adolatliligini tekshiradi va yangi dalillarni o‘rganishi mumkin.

Fuqarolik protsessual kodeksi

Konstitutsiya menga qanday asosiy huquqlarni kafolatlaydi?

Konstitutsiya yashash huquqi, shaxsiy daxlsizlik, uy-joy daxlsizligi, sud himoyasi, malakali yuridik yordam, mehnat qilish va mulk huquqini kafolatlaydi. Yozishmalar siri, erkin harakatlanish, ta’lim olish va ijtimoiy ta’minot huquqlari ham kafolatlanadi. Hech kim aybi sud tomonidan aniqlanmaguncha aybdor hisoblanmaydi. Bu huquqlarni cheklash faqat qonun asosida mumkin.

Konstitutsiyasi

Mediatsiya nima va u qachon foydali?

Mediatsiya — nizoni betaraf mediator ishtirokida tomonlarning o‘zaro kelishuvi bilan hal qilish usuli. U suddan oldin ham, sud jarayonida ham qo‘llanadi. Mediativ kelishuv yozma tuziladi va imzolanadi. Tomon uni ixtiyoriy bajarmasa, sud majburiy ijro uchun ijro varaqasi beradi.

Fuqarolik protsessual kodeksi

Qaysi hujjatlar notarial tasdiqlanishi shart?

Bitim qonunda ko‘rsatilgan hollarda yoki taraflardan birining talabi bilan notarial tasdiqlanadi. Jumladan, uy va kvartira oldi-sotdisi va ayirboshlash, ko‘chmas mulk hadyasi, renta shartnomalari, vasiyatnoma, nikoh shartnomasi, aliment kelishuvi, ipoteka shartnomasi va shunday bitimlar uchun ishonchnoma. Notarial shakl buzilsa, bitim o‘z-o‘zidan haqiqiy bo‘lmaydi.

Fuqarolik kodeksi

Yashash joyi bo‘yicha ro‘yxatga olish qanday amalga oshiriladi?

Konstitutsiyaning 32-moddasi erkin harakatlanish, turar va yashash joyini tanlash huquqini kafolatlaydi, qonundagi cheklovlar bundan mustasno. Yashash joyi yoki turgan joyi bo‘yicha ro‘yxatga olish uchun davlat boji to‘lanadi. Ro‘yxatdan o‘tmasdan yashash bazaviy hisoblash miqdorining uch baravari miqdorida jarimaga sabab bo‘ladi.

Konstitutsiyasi

Sud qarori ijro etilmasa nima qilish kerak?

Qaror qonuniy kuchga kirgach sud ijro varaqasini beradi. Ijro varaqasi, odatda, qaror kuchga kirgan paytdan boshlab uch yil ichida davlat ijrochisiga taqdim etiladi. Davlat ijrochisi undiruvni qarzdorning hisobvaraqlari va mol-mulkiga qaratadi. Ijrochining harakati yoki harakatsizligi ustidan o‘n kun ichida sudga shikoyat qilish mumkin.

Fuqarolik protsessual kodeksi

Sudga da’vo arizasi qanday yoziladi?

Da’vo arizasida sud nomi, tomonlar ma’lumoti, da’vogarning talabi, da’vo bahosi, holatlar va ularni tasdiqlovchi dalillar hamda ilovalar ro‘yxati ko‘rsatiladi. Arizaga dalil hujjatlari va davlat boji to‘langanini tasdiqlovchi hujjat ilova qilinadi. Qonun talablariga javob bermagan arizani sudya qaytaradi.

Fuqarolik protsessual kodeksi

Sudga murojaat qilishda davlat boji qancha?

Davlat boji miqdori «Davlat boji to‘g‘risida»gi qonun bilan belgilanadi. U da’vo turiga, mulkiy da’voda summasiga va murojaat bosqichiga bog‘liq. Ayrim toifadagi da’vogarlar, jumladan mehnat nizolari va aliment undirish bo‘yicha da’vogarlar, bojdan ozod qilinadi. Boj ortiqcha to‘langan yoki sud da’vo arizasini qaytargan bo‘lsa, boj qaytariladi.

«Davlat boji to‘g‘risida»gi qonun

Talaba va o‘quvchining qanday huquqlari bor?

Konstitutsiyaning 50-moddasi har kimga ta’lim olish huquqini kafolatlaydi: umumiy o‘rta ta’lim majburiy va bepul. 51-moddaga ko‘ra, fuqarolar davlat ta’lim tashkilotlarida tanlov asosida davlat hisobidan oliy ma’lumot olishga haqli. Ta’lim tashkilotining qarori ustidan yuqori organga yoki sudga shikoyat qilish mumkin.

Konstitutsiyasi

Ajrashganda mol-mulk qanday bo‘linadi?

Nikoh davrida orttirilgan mol-mulk er-xotinning umumiy mulki hisoblanadi va, nikoh shartnomasida boshqacha belgilanmagan bo‘lsa, teng ulushlarda bo‘linadi. Nikohgacha bo‘lgan, meros yoki hadya tariqasida olingan mol-mulk shaxsiy mulk bo‘lib qoladi. Sud bolalar manfaatini hisobga olib ulushni o‘zgartirishi mumkin.

Oila kodeksi

O‘zbekistonda ajrashish qanday tartibda amalga oshiriladi?

Er-xotin rozi bo‘lsa va voyaga yetmagan bolasi bo‘lmasa, nikoh FHDYo organida bekor qilinadi. Bola bo‘lsa yoki tomonlardan biri rozi bo‘lmasa — faqat sud orqali. Oila kodeksining 43-moddasiga ko‘ra ayrim hollarda bir tomon arizasi bilan ham FHDYo orqali ajrashish mumkin.

Oila kodeksi

Aliment miqdori qancha bo‘ladi?

Ota-onalar o‘rtasida kelishuv bo‘lmasa, sud alimentni ish haqi va boshqa daromadning bir qismi sifatida undiradi: bitta bolaga chorak qismi, ikkita bolaga uchdan bir qismi, uch va undan ortiq bolaga yarmi. Sud bu miqdorni kamaytirishi yoki oshirishi mumkin.

Oila kodeksi

Aliment to‘lanmasa nima qilish kerak?

Sud qarori bo‘lsa, ijro varaqasi bilan majburiy ijro byurosiga murojaat qiling. Qarz qarzdorning ish haqidan, u yetmasa hisobvaraqlaridagi pul va mol-mulkidan undiriladi. Aliment jami ikki oydan ortiq to‘lanmasa, qarzdor ma’muriy, ma’muriy jazodan keyin takrorlansa jinoiy javobgarlikka tortiladi.

Oila kodeksi

Ajrashgandan keyin bola kim bilan qoladi?

Bolaning yashash joyi ota-onalar kelishuvi bilan, kelishuv bo‘lmasa sud tomonidan belgilanadi. Sud bolaning manfaatidan kelib chiqadi: uning yoshi, mehr-muhabbati, ota-onalarning imkoniyatlari va sharoitlari hisobga olinadi. Sud bolaning fikrini uning yoshidan qat’i nazar ko‘rib chiqadi.

Oila kodeksi

Bolaning qanday huquqlari bor?

Bola oilada yashash va tarbiyalanish, ota-onasini bilish, ular bilan muloqot qilish, o‘z fikrini bildirish, ism va familiyaga ega bo‘lish hamda mol-mulk huquqiga ega. Oila kodeksining 68-moddasiga ko‘ra uning fikri yoshidan qat’i nazar ko‘rib chiqiladi.

Oila kodeksi

Farzandlikka olish qanday tartibda amalga oshiriladi?

Farzandlikka olish sud tartibida amalga oshiriladi. Ariza bolaning yashash joyidagi fuqarolik ishlari bo‘yicha sudga beriladi. Vasiylik va homiylik organi yashash sharoitini tekshiradi va sudga xulosa beradi. Sud bolaning manfaatidan kelib chiqadi; o‘n yoshga to‘lgan bolaning roziligi talab qilinadi. Farzandlikka olish siri qonun bilan himoyalanadi.

Oila kodeksi

Nikoh shartnomasi nima va u qanday tuziladi?

Nikoh shartnomasi er-xotinning mol-mulk huquqlari va majburiyatlarini belgilaydigan kelishuv. U yozma tuziladi va notarial tasdiqlanadi. Nikohgacha ham, nikoh davomida ham tuzilishi mumkin; nikohgacha tuzilgan shartnoma nikoh davlat ro‘yxatiga olingan kundan kuchga kiradi.

Oila kodeksi

O‘zbekistonda nikoh yoshi nechchi?

Oila kodeksining 15-moddasiga ko‘ra erkaklar va ayollar uchun nikoh yoshi o‘n sakkiz yosh. Alohida hollarda tuman, shahar hokimi uni ko‘pi bilan bir yilga kamaytirishi mumkin. Nikoh faqat er-xotinlikka kiruvchilarning o‘zaro roziligi bilan tuziladi va FHDYo organlarida rasmiy ro‘yxatdan o‘tkaziladi.

Oila kodeksi

Nikoh qanday hollarda haqiqiy emas deb topiladi?

Nikoh nikoh shartlari buzilgan bo‘lsa yoki u soxta bo‘lsa, faqat sud tomonidan haqiqiy emas deb topiladi. Bu ajrashishdan farq qiladi: haqiqiy emas deb topilgan nikoh tuzilgan paytdan haqiqiy emas hisoblanadi va er-xotin uchun shaxsiy hamda mulkiy huquqlarni vujudga keltirmaydi.

Oila kodeksi

Otalikni qanday belgilash mumkin?

Nikohda tug‘ilgan bolaning otasi er deb hisoblanadi. Nikohdan tashqari tug‘ilgan bolada otalik ota-onaning FHDYo organiga birgalikdagi arizasi bilan yoki sud tartibida belgilanadi. Otalik belgilangach, bola nikohda tug‘ilgan bolalar bilan teng huquqlarga, jumladan aliment va meros huquqiga ega bo‘ladi.

Oila kodeksi

Vasiylik va homiylik qanday belgilanadi?

Oila kodeksining 174-moddasiga ko‘ra vasiylik va homiylik ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan voyaga yetmaganlar, muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan shaxslar ustidan tuman, shahar hokimining qarori bilan belgilanadi. Vasiy va homiy ularning mulkiy va shaxsiy huquqlarini himoya qiladi.

Oila kodeksi

Bankrotlik jarayoni qanday kechadi?

Tijoratchi yuridik shaxs kreditorlarning pul talablarini yoki soliq majburiyatlarini to‘la bajara olmasa, sud uni to‘lovga qobiliyatsiz deb topishi mumkin. Ishni iqtisodiy sud ko‘radi. Arizani qarzdor, kreditorlar yoki boshqa manfaatdor shaxslar beradi. Tartib-taomillar «To‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risida»gi Qonunda belgilanadi.

Fuqarolik kodeksi

Tovarni import qilishda bojxona rasmiylashtiruvi qanday kechadi?

Tovar bojxona deklaratsiyasi asosida rasmiylashtiriladi. Bojxona to‘lovlari tovarning bojxona qiymati va (yoki) miqdori asosida hisoblanadi, tovar kodi va kelib chiqish mamlakati ham to‘lovga ta’sir qiladi. Deklaratsiyadagi xato qo‘shimcha to‘lov va javobgarlikka olib kelishi mumkin.

Bojxona kodeksi

Eksport qilganda valyuta tushumi bo‘yicha qanday talablar bor?

Chet el valyutasi O‘zbekistondagi vakolatli banklarning valyuta hisobvaraqlariga o‘z vaqtida va to‘liq o‘tkazilishi kerak. Bojxona organlari eksport shartnomalarining bajarilishini kuzatadi va muddati o‘tgan debitorlik qarzlarini aniqlaydi. Talabni buzish mansabdor shaxslarga jarima, qasddan yashirishda esa jinoiy javobgarlikka olib keladi.

O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksi

Iqtisodiy sudga qanday murojaat qilinadi?

Iqtisodiy sud iqtisodiyot sohasida yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar o‘rtasidagi nizolarni ko‘radi. Da’vo arizasi yozma beriladi, davlat boji to‘lanadi va dalillar ilova qilinadi. Qonunda yoki shartnomada nazarda tutilgan bo‘lsa, avval nizoni sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibiga rioya qilish shart.

Iqtisodiy protsessual kodeksi

Naqd pul qabul qilishda kassa apparati shartmi?

Nazorat-kassa texnikasi yoki hisob-kitob terminallarini qo‘llash majburiy bo‘lgan hollarda ularsiz savdo qilish yoki xaridorga chek bermaslik huquqbuzarlik hisoblanadi. Soliq kodeksining 221-moddasiga ko‘ra buning uchun besh million so‘m jarima solinadi, takroriy holatda jarima ikki baravar oshiriladi.

Soliq kodeksi

Qaysi faoliyat uchun litsenziya yoki ruxsatnoma kerak?

Litsenziya va ruxsatnoma talab qiladigan faoliyat turlari qonun hujjatlari bilan belgilanadi. Ro‘yxatda bo‘lmagan faoliyat uchun ruxsat talab qilinmaydi. Rad javobi ustidan yuqori organga yoki bevosita sudga shikoyat qilish mumkin. Litsenziyasiz faoliyat ma’muriy, ayrim hollarda jinoiy javobgarlikka olib keladi — masalan, fuqarolarga bazaviy hisoblash miqdorining 15–20 baravari miqdorida jarima.

Tadbirkorlik erkinligi kafolatlari to‘g‘risidagi qonun

MChJ qanday ro‘yxatdan o‘tkaziladi?

Masʼuliyati cheklangan jamiyat ta’sis hujjatlari tayyorlangach davlat ro‘yxatidan o‘tkaziladi va shu paytdan boshlab tashkil etilgan hisoblanadi. Ta’sis hujjatlari (ustav, zarur bo‘lsa ta’sis shartnomasi) va davlat boji to‘lanishi talab etiladi. Soliq hisobiga qo‘yilganda STIR beriladi, so‘ng bank hisobvarag‘i ochiladi.

Fuqarolik kodeksi

Tadbirkor uchun qanday soliq rejimlari mavjud?

Soliq kodeksi umumbelgilangan tartib va soliqning maxsus rejimlarini nazarda tutadi. Rejim tanlash faoliyat turiga va daromad hajmiga bog‘liq. Aylanmadan olinadigan soliq jami daromadi yiliga bir milliard so‘mdan oshmaganlar uchun; chegaradan oshgan kundan boshlab QQS va foyda solig‘iga o‘tish majburiy.

Soliq kodeksi

Kontragentdan qarzni qanday undirish mumkin?

Avval yozma talabnoma (pretenziya) yuboring. Xo‘jalik yurituvchi subyekt unga 15 kun ichida javob berishi shart. Javob bo‘lmasa, xo‘jalik yurituvchi subyektlar o‘rtasidagi nizo iqtisodiy sudga, fuqarolar o‘rtasidagi nizo fuqarolik ishlari bo‘yicha sudga beriladi. Sud qarori ijrochi orqali ijro etiladi.

Fuqarolik kodeksi

Kontragent shartnomani buzsa nima qilish kerak?

Buzilish faktini hujjatlashtiring va yozma talabnoma yuboring. Xo‘jalik yurituvchi subyekt talabnomaga 15 kun ichida javob berishi shart. Qonun yoki shartnomada belgilangan neustoykani va yetkazilgan zararni talab qilishingiz mumkin. Natija bo‘lmasa, sudga murojaat qiling.

Fuqarolik kodeksi

Shartnoma tuzishda nimaga e’tibor berish kerak?

Shartnomada tomonlar, predmet, narx, muddat, to‘lov tartibi va javobgarlik aniq yozilishi kerak. Fuqarolik kodeksiga ko‘ra, barcha muhim shartlar, jumladan predmet, kelishilmasa, shartnoma tuzilmagan hisoblanadi. Imzolashdan oldin imzolovchining vakolatini va rekvizitlarni tekshiring.

Fuqarolik kodeksi

Soliq majburiyati bo‘yicha da’vo muddati qancha?

Soliq kodeksining 88-moddasiga ko‘ra, agar Kodeksda boshqacha belgilanmagan bo‘lsa, soliq majburiyati bo‘yicha da’vo qilish muddati natijalariga ko‘ra soliq majburiyati aniqlanadigan soliq davri tugaganidan keyin uch yilni tashkil etadi. Shu muddat ichida soliq organi tekshiruv o‘tkazishi va soliqlar miqdorini qayta ko‘rib chiqishi mumkin.

Soliq kodeksi

Tadbirkorlik subyektini tekshirish qanday tartibda o‘tkaziladi?

Tekshiruv xavfni tahlil etish natijalari asosida tayinlanadi va Tekshiruvlarni elektron ro‘yxatga olish yagona tizimida ro‘yxatga olinishi shart. Tekshiruvchida tekshiruv to‘g‘risidagi buyruq nusxasi, maxsus guvohnoma va shaxsini tasdiqlovchi guvohnoma bo‘lishi kerak. Ro‘yxatga olinmagan tekshiruv qonunga xilofdir.

Tadbirkorlik erkinligi kafolatlari to‘g‘risidagi qonun

Tovar belgisini qanday ro‘yxatdan o‘tkazish kerak?

Tovar belgisidan foydalanish huquqi uning ro‘yxatdan o‘tkazilganiga asoslanib beriladi. Buning uchun vakolatli organga talabnoma beriladi va patent boji to‘lanadi. Belgi tanlangan tovar va xizmatlar sinflari bo‘yicha davlat ekspertizasidan o‘tkaziladi. O‘zganing belgisidan qonunga xilof foydalanish jarimaga sabab bo‘ladi.

Tadbirkorlik erkinligi kafolatlari to‘g‘risidagi qonun

Xodimni ishga olishda nimalarni rasmiylashtirish kerak?

Yozma mehnat shartnomasi tuziladi va ishga qabul qilish to‘g‘risida buyruq chiqariladi. Xodim buyruq bilan ish boshlangan kundan e’tiboran uch kun ichida imzo qo‘yib tanishtiriladi. Mehnat to‘g‘risidagi qonunchilikni buzgan mansabdor shaxs ma’muriy javobgarlikka tortiladi.

Mehnat kodeksi

Yakka tartibdagi tadbirkor sifatida qanday ro‘yxatdan o‘tish mumkin?

Fuqarolik kodeksining 24-moddasiga ko‘ra fuqaro yakka tartibdagi tadbirkor sifatida davlat ro‘yxatidan o‘tgan paytdan boshlab tadbirkorlik bilan shug‘ullanishi mumkin. Ro‘yxatdan o‘tkazish «bir darcha» tamoyili bo‘yicha, qoida tariqasida, xabardor qilish asosida amalga oshiriladi va uning uchun davlat boji undiriladi.

Fuqarolik kodeksi

Da’vo muddati qancha va u qanday hisoblanadi?

Fuqarolik kodeksiga ko‘ra, umumiy da’vo muddati — uch yil. Muddat shaxs o‘z huquqi buzilganini bilgan yoki bilishi lozim bo‘lgan kundan hisoblanadi. Muddat o‘tgani sudni da’voni ko‘rishdan to‘xtatmaydi — sud muddatni faqat nizodagi tarafning arizasi bo‘yicha qo‘llaydi.

Fuqarolik kodeksi

Ishonchnoma qanday rasmiylashtiriladi?

Ishonchnoma oddiy yozma yoki notarial shaklda tuziladi. Notarial shakl talab qilinadigan bitimlar (masalan, uy yoki kvartirani sotish) va yuridik shaxslarga nisbatan harakatlar uchun uni notarial tasdiqlash shart. Berilgan sanasi ko‘rsatilmagan ishonchnoma haqiqiy emas. Muddat ko‘rsatilmasa, u bir yil amal qiladi.

Fuqarolik kodeksi

Sifatsiz tovar sotib olsam, qanday huquqlarim bor?

Kamchiliklari oldindan aytilmagan sifatsiz tovar sotilganda xaridor o‘z xohishiga ko‘ra tovarni almashtirish, kamchilikni tekin bartaraf etish, narxni mutanosib kamaytirish yoki zararni qoplagan holda shartnomani bekor qilishni talab qilishi mumkin. Kafolat muddati bo‘lmasa, kamchilik, qoida tariqasida, tovar topshirilgandan keyin ikki yil ichida aniqlanishi kerak.

Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism)

Meros qanday tartibda olinadi?

Meros vasiyatnoma bo‘yicha yoki qonun bo‘yicha o‘tadi. Merosxo‘r merosga meros ochilgan vaqtdan boshlab ega bo‘ladi, agar keyin undan voz kechmasa. Meros huquqi to‘g‘risidagi guvohnomani meros ochilgan joydagi notarius, qoida tariqasida, meros ochilgan kundan olti oy o‘tgach beradi.

Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism)

Mualliflik huquqi qanday himoyalanadi?

Mualliflik huquqi asar yaratilgan fakt bo‘yicha vujudga keladi: buning uchun ro‘yxatdan o‘tkazish yoki boshqa rasmiyatchilik talab qilinmaydi. Asarning ifoda shakli himoyalanadi, g‘oyaning o‘zi emas. Huquq buzilganda buzilishni to‘xtatish, zararni to‘lash, ma’naviy ziyonni qoplash va huquqni buzib yaratilgan nusxalarni olib qo‘yishni talab qilish mumkin.

Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism)

Qarzni qanday to‘g‘ri rasmiylashtirish kerak?

Fuqarolar o‘rtasida bazaviy hisoblash miqdorining o‘n baravaridan ortiq qarz, yuridik shaxs ishtirokida esa har qanday qarz yozma rasmiylashtiriladi. Qarz oluvchining tilxati bo‘lsa, shartnoma yozma tuzilgan hisoblanadi. Yozma shakl bo‘lmasa, nizoda qarzni guvohlar ko‘rsatuvi bilan isbotlab bo‘lmaydi. Qarz o‘z vaqtida qaytarilmasa, qonun bo‘yicha foiz to‘lanadi.

Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism)

Sha’n va qadr-qimmatni qanday himoya qilish mumkin?

Sha’n, qadr-qimmat yoki ishchanlik obro‘siga putur yetkazuvchi, haqiqatga mos bo‘lmagan ma’lumotlar tarqatilgan bo‘lsa, sud orqali ularni rad etishni talab qilish mumkin. Ma’lumot ommaviy axborot vositasida tarqatilgan bo‘lsa, raddiya aynan o‘sha vositada beriladi. Zararlar va ma’naviy ziyonni qoplash ham talab qilinadi. Ma’lumot haqiqatga mos ekanini tarqatgan shaxs isbotlaydi.

Fuqarolik kodeksi

Shartnomani qanday bekor qilish mumkin?

Shartnoma tomonlar kelishuvi bilan, shartnomada nazarda tutilgan hollarda bir tomonlama yoki sud tartibida bekor qilinadi. Bir tomonlama rad etish faqat qonun yoki shartnoma ruxsat bergan hollarda mumkin. Sudga faqat ikkinchi tarafga bekor qilish taklifini yuborgandan keyin murojaat qilinadi — rad javobi olingach yoki belgilangan muddatda javob kelmagach. Muddat belgilanmagan bo‘lsa, o‘ttiz kun kutiladi.

Fuqarolik kodeksi

Sifatli tovarni qaytarish mumkinmi?

Fuqarolik kodeksining 433-moddasiga ko‘ra, nooziq-ovqat tovarini topshirilgan paytdan boshlab o‘n kun ichida, sotuvchi uzoqroq muddat e’lon qilmagan bo‘lsa, boshqa o‘lcham, shakl yoki rangdagi xuddi shunday tovarga almashtirish mumkin. Almashtirish uchun tovar bo‘lmasa, uni qaytarib, pulini olish mumkin. Tovardan foydalanilmagan, iste’mol xususiyatlari saqlangan va shu sotuvchidan olinganining isboti bo‘lishi kerak.

O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism)

Sug‘urta to‘lovi berilmasa nima qilish kerak?

Sug‘urtalovchi to‘lovni rad etish haqidagi qarorini murojaatingizdan keyin o‘n besh kun ichida asoslantirilgan sabablari bilan ma’lum qilishi shart. Sabab shartnoma yoki qonunga zid bo‘lsa, yozma talabnoma yuboring. Rad javobi ustidan sug‘urtalovchiga sudga da’vo berib e’tiroz bildirish mumkin.

Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism)

Vasiyatnoma qanday tuziladi?

Vasiyatnoma yozma shaklda, tuzilgan joyi va vaqti ko‘rsatilib tuziladi hamda notarial tasdiqlanadi yoki unga tenglashtirilgan tartibda tasdiqlanadi. Uni faqat vasiyat qiluvchining o‘zi shaxsan tuzadi. Majburiy ulushga ega merosxo‘rlar vasiyatnoma mazmunidan qat’i nazar qonun bo‘yicha ulushining kamida yarmini oladi.

Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism)

Yetkazilgan zararni qanday qoplatish mumkin?

G‘ayriqonuniy harakat tufayli shaxsga yoki mol-mulkka yetkazilgan zarar, shu jumladan boy berilgan foyda, zarar yetkazgan shaxs tomonidan to‘liq hajmda qoplanadi. Zarar yetkazgan shaxs zarar o‘z aybi bilan yetkazilmaganini isbotlasa, javobgarlikdan ozod bo‘ladi. Oshiqcha xavf manbai egasi esa, qoida tariqasida, aybdan qat’i nazar javob beradi.

Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism)

Eng kam ish haqi qanday qo‘llaniladi?

Ish vaqtining oylik normasini ishlab bergan va mehnat vazifasini bajargan xodimning oylik ish haqi mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdoridan past bo‘lishi mumkin emas. Eng kam miqdorni O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti butun hudud uchun belgilaydi va u barcha ish beruvchilar uchun majburiy.

Mehnat kodeksi

Homiladorlik va tug‘ruq ta’tili qanday beriladi?

Homiladorlik va tug‘ruq ta’tili tug‘ruqqacha 70 va tug‘ruqdan keyin 56 kalendar kun (qiyin tug‘ruqda yoki ikki va undan ortiq bola tug‘ilganda — 70 kun) beriladi. Nafaqa o‘rtacha oylik ish haqining kamida 75 foizi miqdorida to‘lanadi. Keyin bola ikki yoshga to‘lgunga qadar nafaqali, uch yoshgacha esa haq to‘lanmaydigan parvarish ta’tili olish mumkin. Bu davrda ish o‘rni saqlanadi.

Mehnat kodeksi

Intizomiy jazo qanday qo‘llaniladi?

Intizomiy jazo qo‘llashdan oldin ish beruvchi xodimdan yozma tushuntirish talab qilishi shart. Jazo qoidabuzarlik aniqlangan kundan boshlab bir oy ichida qo‘llaniladi va bitta qoidabuzarlik uchun faqat bitta jazo beriladi. Rozi bo‘lmagan xodim mehnat nizolari komissiyasiga yoki sudga murojaat qilishi mumkin.

Mehnat kodeksi

Ish haqi to‘lanmasa, qayerga murojaat qilish kerak?

Avval ish beruvchiga yozma ariza bering va nusxasini o‘zingizda qoldiring. Javob bo‘lmasa, Mehnat inspeksiyasiga shikoyat qiling yoki sudga da’vo arizasi bering. Kechiktirilgan ish haqi uchun ish beruvchi moddiy javobgar bo‘ladi.

Mehnat kodeksi

Haftasiga necha soat ishlash normal hisoblanadi?

Ish vaqtining normal davomiyligi haftasiga 40 soatdan oshmasligi kerak — besh kunlik ham, olti kunlik ish haftasida ham. Xodim uchun belgilangan ish vaqtidan ortiq ish ortiqcha (ish vaqtidan tashqari) ish hisoblanadi va oshirilgan miqdorda to‘lanadi yoki xodim xohishiga ko‘ra qo‘shimcha dam olish vaqti bilan qoplanadi.

Mehnat kodeksi

Ishda jarohat olsam nima qilish kerak?

Hodisa haqida darhol ish beruvchini xabardor qiling va tibbiy yordamga murojaat qiling. Ish beruvchi ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisani majburiy tekshirishi va hisobga olishi shart. Ziyonni qoplash haqidagi arizangizni ish beruvchi o‘n kun ichida ko‘rib chiqadi; rozi bo‘lmasangiz, sudga murojaat qilishingiz mumkin.

Mehnat kodeksi

Ishdan bo‘shatilganda qanday to‘lovlar beriladi?

Bo‘shatilgan kuni to‘liq hisob-kitob amalga oshiriladi: olinmagan ish haqi va foydalanilmagan barcha ta’tillar uchun kompensatsiya. Ish beruvchining tashabbusiga ko‘ra (xodimning aybi bilan bog‘liq asoslar bundan mustasno) va boshqa ayrim asoslar bo‘yicha bo‘shatishda ishdan bo‘shatish nafaqasi ham to‘lanadi.

Mehnat kodeksi

Masofaviy ish qanday rasmiylashtiriladi?

Masofaviy ish mehnat shartnomasida yoki unga qo‘shimcha kelishuvda rasmiylashtiriladi va ish beruvchining buyrug‘i bilan tasdiqlanadi. Masofaviy xodimga mehnat qonunchiligi tatbiq etiladi: ish haqi ofisdagi xodimlar ish haqiga taqqoslanadigan bo‘lishi, yillik ta’til esa kamida 21 kalendar kun bo‘lishi kerak.

Mehnat kodeksi

Ishdan bo‘shaganda mehnat daftarchasi berilmasa nima qilish kerak?

Mehnat daftarchasi yoki elektron mehnat daftarchasidan ko‘chirma ishdan bo‘shatilgan kuni berilishi shart. Kechiktirilsa, ish beruvchi xodim olmagan ish haqining o‘rnini qoplaydi, chunki hujjatsiz xodim yangi ishga joylasha olmaydi. Yozma talab qiling va javob bo‘lmasa sudga murojaat qiling.

Mehnat kodeksi

Mehnat nizosini qanday hal qilish mumkin?

Yakka tartibdagi mehnat nizosini mehnat nizolari komissiyasi yoki sud ko‘radi. Xodim o‘z tanloviga ko‘ra komissiyaga yoki bevosita tuman (shahar) fuqarolik ishlari bo‘yicha sudiga murojaat qilishi mumkin. Ishga tiklash bo‘yicha sudga murojaat muddati — uch oy, ko‘pchilik boshqa nizolar bo‘yicha — olti oy.

Mehnat kodeksi

Mehnat shartnomasi qanday turlarga bo‘linadi?

Mehnat shartnomasi muddatsiz yoki uch yildan ko‘p bo‘lmagan muddatga (muddatli) tuzilishi mumkin. Muddatli shartnoma faqat qonunda ko‘rsatilgan hollarda tuziladi. Muddat ko‘rsatilmagan bo‘lsa yoki muddatli shartnoma uchun yetarli asos bo‘lmasa, shartnoma muddatsiz tuzilgan hisoblanadi.

Mehnat kodeksi

Mehnat shartnomasi qanday asoslarda bekor qilinadi?

Mehnat shartnomasi tomonlar kelishuvi, muddatning tugashi, xodimning tashabbusi, ish beruvchining tashabbusi yoki tomonlar irodasiga bog‘liq bo‘lmagan holatlar bo‘yicha bekor qilinadi. Har bir asos uchun Mehnat kodeksida alohida tartib va kafolatlar belgilangan.

Mehnat kodeksi

Mehnat staji qanday hisoblanadi va uni qanday tasdiqlash mumkin?

Mehnat staji rasmiy ishlangan davrlar asosida hisoblanadi. Asosiy tasdiqlovchi hujjat — qog‘oz yoki elektron shakldagi mehnat daftarchasi. Mehnat shartnomalari, buyruqlar, ish haqi to‘g‘risidagi ma’lumotnomalar va ijtimoiy sug‘urta to‘lovlari to‘g‘risidagi ma’lumotlar ham stajni tasdiqlaydi. Hujjat yo‘qolsa, tashkilot yoki davlat arxividan ma’lumotnoma so‘rang. Boshqa yo‘l bo‘lmasa, staj sud tartibida belgilanadi.

Mehnat kodeksi

O‘rindoshlik asosida ishlash mumkinmi?

Ha. Mehnat kodeksining 432-moddasiga ko‘ra xodim asosiy ishidan bo‘sh vaqtida boshqa ish beruvchida yoki asosiy ish joyida o‘rindoshlik asosida ishlashi mumkin. Alohida mehnat shartnomasi tuziladi. Ish haqi ishlangan vaqtga mutanosib, ishlab chiqarish natijasiga yoki shartnomada belgilangan boshqa shartlarga qarab to‘lanadi.

Mehnat kodeksi

Ortiqcha ish uchun qanday haq to‘lanadi?

Ortiqcha ish — xodim uchun belgilangan ish vaqtidan tashqari bajarilgan ish. Mehnat kodeksining 262-moddasiga ko‘ra birinchi ikki soati kamida bir yarim hissa, keyingi soatlari kamida ikki hissa miqdorida to‘lanadi. Xodimning xohishiga ko‘ra u qo‘shimcha dam olish vaqti bilan qoplanishi mumkin.

Mehnat kodeksi

Xodimlar sonini qisqartirish qanday tartibda amalga oshiriladi?

Qisqartirish haqiqiy bo‘lishi, xodim kamida ikki oy oldin yozma ogohlantirilishi va unga bo‘sh ish o‘rni taklif qilinishi kerak. Ayrim toifadagi xodimlar ishda qolishda ustunlikka ega. Tartib buzilsa, sud xodimni ishga tiklaydi.

Mehnat kodeksi

Sinov muddati qanday belgilanadi?

Sinov muddati faqat mehnat shartnomasida shartlashilgan bo‘lsa amal qiladi. U uch oydan, tashkilot rahbarlari, ularning o‘rinbosarlari, bosh buxgalterlar va alohida bo‘linmalar rahbarlari uchun olti oydan oshmasligi kerak. Sinov davrida xodimga mehnat qonunchiligi to‘liq tatbiq etiladi. Ayrim toifadagi xodimlarga sinov belgilanmaydi.

Mehnat kodeksi

18 yoshgacha bo‘lganlar qanday sharoitda ishlashi mumkin?

O‘n sakkiz yoshgacha bo‘lgan xodimlar uchun qisqartirilgan ish vaqti (16–18 yoshda haftasiga ko‘pi bilan 36 soat), zararli va xavfli ishlarga taqiq hamda har yilgi majburiy tibbiy ko‘rik belgilangan. Ularni tungi, ish vaqtidan tashqari va dam olish kunlaridagi ishlarga jalb qilish taqiqlanadi.

Mehnat kodeksi

Xodim qanday hollarda moddiy javobgar bo‘ladi?

Xodim ish beruvchiga yetkazilgan haqiqiy zarar uchun javobgar bo‘ladi. Umumiy qoida — o‘rtacha oylik ish haqi doirasida cheklangan javobgarlik. To‘liq javobgarlik faqat qonunda ko‘rsatilgan hollarda qo‘llaniladi, masalan, to‘liq moddiy javobgarlik to‘g‘risida yozma shartnoma bo‘lganda yoki zarar qasddan yetkazilganda.

Mehnat kodeksi

Yillik mehnat ta’tili eng kam necha kun?

Har yilgi asosiy eng kam mehnat ta’tili — 21 kalendar kun. Bitta tashkilotda yoki tarmoqda har besh yil ishlagani uchun qo‘shimcha 2 kalendar kun beriladi, lekin jami 8 kalendar kundan ortiq emas.

Mehnat kodeksi

Firibgarlikdan jabr ko‘rsam nima qilish kerak?

Darhol ichki ishlar organiga imzolangan yozma ariza bering va ariza ro‘yxatga olinganini tasdiqlovchi talonni so‘rang. Barcha dalillarni saqlang: yozishmalar, to‘lov hujjatlari, shartnomalar. Jinoyat ishi qo‘zg‘atilgach, zararni qoplash uchun fuqaroviy da’vo ham qo‘yish mumkin.

O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi

Gumon qilinuvchining qanday huquqlari bor?

Jinoyat-protsessual kodeksining 48-moddasiga ko‘ra gumon qilinuvchi nimada gumon qilinayotganini bilish, ko‘rsatuv berishdan bosh tortish, himoyachiga ega bo‘lish va harakatlar hamda qarorlar ustidan shikoyat qilish huquqiga ega. Himoyachiga ega bo‘lish huquqi amalda ushlangan paytdan boshlab amal qiladi.

Jinoyat-protsessual kodeksi

Guvoh sifatida chaqirilsam, qanday huquqlarim bor?

Jinoyat-protsessual kodeksining 66-moddasiga ko‘ra guvoh advokat yordamidan foydalanish, ona tilida tarjimon orqali ko‘rsatuv berish, bayonnoma bilan tanishish va unga qo‘shimcha hamda o‘zgartishlar kiritish huquqiga ega. U o‘ziga va yaqin qarindoshlariga qarshi ko‘rsatuv berishga majbur emas.

Jinoyat-protsessual kodeksi

Huquq-muhofaza organi xodimi ustidan qanday shikoyat qilish mumkin?

Shikoyat yuqori mansabdor shaxsga, prokuraturaga yoki sudga beriladi. Shikoyatda voqea sanasi, xodimning ma’lumotlari va qanday huquqingiz buzilgani ko‘rsatiladi. Tergovchi harakati ustidan shikoyat tergov bo‘linmasi boshlig‘iga va nazorat qiluvchi prokurorga beriladi.

Jinoyat-protsessual kodeksi

Ma’muriy hibs qancha muddatga qo‘llaniladi?

Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksga ko‘ra ma’muriy hibs uch sutkadan o‘n besh sutkagacha muddatga qo‘llaniladi. Favqulodda holat rejimi sharoitida jamoat tartibiga tajovuz qilgani uchun — o‘ttiz sutkagacha. Hibsni tuman (shahar) jinoyat ishlari bo‘yicha sudi tayinlaydi.

Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks

Mayda bezorilik uchun qanday javobgarlik nazarda tutilgan?

Mayda bezorilik ma’muriy javobgarlikka sabab bo‘ladi: bazaviy hisoblash miqdorining uch baravaridan besh baravarigacha jarima yoki o‘n besh sutkagacha ma’muriy qamoq. Ishni sud yoki ichki ishlar organi ko‘radi, ma’muriy qamoqni esa sud tayinlaydi. Qaror ustidan shikoyat qilish mumkin.

Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks

O‘g‘irlik uchun qanday javobgarlik nazarda tutilgan?

Jinoyat kodeksining 169-moddasiga ko‘ra, o‘g‘irlik — o‘zganing mol-mulkini yashirincha talon-taroj qilish. Javobgarlik zarar miqdoriga, sodir etish usuliga va og‘irlashtiruvchi holatlarga bog‘liq. Korxona yoki tashkilot mol-mulkini oz miqdorda talon-taroj qilish esa ma’muriy javobgarlikka olib keladi.

Jinoyat kodeksi

Sudlanganlik qachon tugatiladi yoki olib tashlanadi?

Sudlanganlik jazo turi va muddatiga qarab qonunda belgilangan muddat o‘tishi bilan tugaydi yoki sud tomonidan muddatidan oldin olib tashlanadi. Masalan, besh yilgacha ozodlikdan mahrum qilishda bu muddat jazo o‘talganidan keyin to‘rt yil. Sudlanganlik tugagach yoki olib tashlangach, u bilan bog‘liq barcha huquqiy oqibatlar bekor bo‘ladi.

Jinoyat kodeksi

Dastlabki tergov qancha davom etadi?

Dastlabki tergov jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan kundan boshlab uch oydan oshmagan muddatda tugashi kerak. Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyat yoki Toshkent shahar prokurori bu muddatni besh oygacha, Bosh prokuror yoki uning o‘rinbosarlari yetti oygacha uzaytirishi mumkin. Ishtirokchilar tergovchi va prokurorning harakatlari hamda qarorlari ustidan shikoyat qilish huquqiga ega.

Jinoyat-protsessual kodeksi

Ushlab turish qancha muddatga va qanday tartibda amalga oshiriladi?

Ushlash bayonnomasi tuzilishi va unda ushlash sababi, sanasi va aniq vaqti ko‘rsatilishi shart. Ushlangan shaxs advokat yordamidan foydalanish va yaqin qarindoshiga xabar berilishini talab qilish huquqiga ega. Ushlab turish muddati amalda ushlangan paytdan boshlab ko‘pi bilan 48 soat; sud qarori bilan u yana 48 soatga uzaytirilishi mumkin.

Jinoyat-protsessual kodeksi

Yo‘l harakati qoidalari buzilgani uchun jarimani qanday to‘lash va shikoyat qilish mumkin?

Yo‘l harakati qoidalarini buzganlik uchun jarima qaror chiqarilgan kundan e’tiboran oltmish kun ichida to‘lanadi. Qaror bilan rozi bo‘lmasangiz, uni yuqori organga yoki sudga shikoyat qilish mumkin. Shikoyat qaror nusxasi olingan kundan e’tiboran o‘n kun ichida beriladi, shuning uchun kechiktirmang.

Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks

Yo‘l-transport hodisasiga uchrasam nima qilish kerak?

Transport vositasini to‘xtating, avariya signalini yoqing va belgi qo‘ying. Jabrlanganlar bo‘lsa, tez yordam chaqiring. Hodisa joyidan ketmang: Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 137-moddasiga ko‘ra bu jarimaga, jarohat yoki ancha zarar bo‘lsa — kattaroq jarima, huquqdan mahrum etish yoki qamoqqa sabab bo‘ladi. Barcha holatni fotosuratga oling.

Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks

Uy-joy ijarasi shartnomasida nimalar bo‘lishi kerak?

Uy-joy kodeksiga ko‘ra, ijara shartnomasida uy-joyni topshirish tartibi, ijara muddati, ijara haqi miqdori va to‘lash muddatlari, uy-joy va jihozlarning holati, uni qaytarish tartibi, ta’mirlash majburiyatlari va taraflarning javobgarligi ko‘rsatilishi kerak. Shartnoma yozma shaklda tuziladi va qonunchilikda belgilangan tartibda hisobga olinadi.

Uy-joy kodeksi

Ipoteka shartnomasida nimaga e’tibor berish kerak?

Ipoteka — ko‘chmas mulk garovi. Shartnoma yozma tuziladi, notarial tasdiqlanadi va davlat ro‘yxatidan o‘tkaziladi; birlamchi bozordan ko‘chmas mulk olishdagi ipoteka notarial tasdiqlashdan ozod. Bu talablar buzilsa, shartnoma haqiqiy emas. Foiz stavkasi, to‘lov grafigi, muddatidan oldin to‘lash sharti va undirish tartibiga alohida e’tibor bering. Suddan tashqari undirish faqat garov shartnomasida yoki keyingi notarial kelishuvda nazarda tutilgan bo‘lsa mumkin.

O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism)

Ko‘chmas mulkni qanday ro‘yxatdan o‘tkazish kerak?

Ko‘chmas mulkka mulk huquqi va boshqa ashyoviy huquqlar davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishi kerak. Uy yoki kvartira oldi-sotdi shartnomasi notarial tasdiqlanadi va ro‘yxatdan o‘tkaziladi. Oluvchida mulk huquqi shartnoma ro‘yxatdan o‘tkazilgan paytdan vujudga keladi. Ro‘yxatdan o‘tkazish talabi buzilsa, bitim haqiqiy bo‘lmaydi.

Fuqarolik kodeksi (birinchi qism)

Kommunal to‘lovlar bo‘yicha qarz yig‘ilsa nima qilish kerak?

Avval qarz hisob-kitobini yozma so‘rang va uni tekshiring. Noto‘g‘ri hisoblangan bo‘lsa, ta’minotchi tashkilotga yozma e’tiroz bering. Qarz haqiqiy bo‘lsa, bo‘lib-bo‘lib to‘lash to‘g‘risida kelishuv tuzish mumkin. Undirish sud orqali, sud buyrug‘i tartibida amalga oshirilishi mumkin.

Uy-joy kodeksi

Ko‘p kvartirali uy qanday boshqariladi?

Ko‘p kvartirali uyni mulkdorlarning o‘zi bevosita, mulkdorlar shirkati yoki boshqaruvchi tashkilot boshqaradi. Boshqaruv usulini mulkdorlarning umumiy yig‘ilishi tanlaydi. Umumiy mol-mulk barcha mulkdorlarga ulushli mulk huquqida tegishli. Majburiy badallar miqdorini ham umumiy yig‘ilish belgilaydi.

Uy-joy kodeksi

Qo‘shnilar bilan nizoni qanday hal qilish mumkin?

Avval yozma murojaat qiling, nusxasini saqlang va kelishuvga harakat qiling. Natija bo‘lmasa, uy boshqaruviga yoki mahallaga, keyin vakolatli davlat organiga murojaat qiling. Huquq buzilishi davom etsa, sudga da’vo berish mumkin. Sudda buzilishni to‘xtatish, oldingi holatni tiklash va zararni qoplashni talab qilish mumkin. Foto, video va dalolatnoma bilan dalil to‘plang.

O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism)

Qurilish uchun ruxsatnoma qanday olinadi?

Fuqarolik kodeksining 212-moddasiga ko‘ra zarur ruxsatnoma olmasdan yoki qurilish uchun ajratilmagan yer uchastkasida qurilgan imorat o‘zboshimchalik bilan qurilgan hisoblanadi. Shaharsozlik kodeksiga ko‘ra qurilish ishlari ekspertizaning ijobiy xulosasi asosida tasdiqlangan hujjatlar bo‘yicha va hududiy inspeksiya xabardor qilingandan keyin boshlanadi.

Fuqarolik kodeksi (birinchi qism)

Uy-joy davlat ehtiyojlari uchun olinganda qanday kompensatsiya beriladi?

Uy-joy davlat ehtiyojlari uchun faqat qonunda belgilangan tartibda va oldindan teng qiymatdagi tovon to‘lab olinadi. Mulkdorning tanlovi bo‘yicha unga teng qimmatli boshqa uy-joy beriladi yoki uy, imoratlar va yer uchastkasiga bo‘lgan huquqning bozor qiymati to‘liq to‘lanadi.

Uy-joy kodeksi

Uy-joyni meros qilib olish qanday rasmiylashtiriladi?

Fuqarolik kodeksiga ko‘ra, merosxo‘r, agar merosdan voz kechmasa, merosga meros ochilgan vaqtdan e’tiboran ega bo‘ladi. Meros ochilgan joydagi notarius merosxo‘rning iltimosiga ko‘ra merosga bo‘lgan huquq to‘g‘risida guvohnoma beradi, odatda meros ochilgan kundan olti oy o‘tgach. Guvohnomani olgach, uy-joyga bo‘lgan huquqni davlat ro‘yxatidan o‘tkazing.

O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism)

Uy sotib olishda nimani tekshirish kerak?

Sotuvchining mulk huquqini, obyektda hibs yoki garov yo‘qligini, ruxsatsiz qurilish va qayta rejalashtirish bo‘lmaganini hamda uyda foydalanish huquqini saqlab qoladigan shaxslarni tekshiring. Oldi-sotdi shartnomasi yozma tuziladi, notarial tasdiqlanadi va davlat ro‘yxatidan o‘tkaziladi.

Uy-joy kodeksi

Yer solig‘ini kim va qanday to‘laydi?

Yer solig‘ini yer uchastkasiga mulk, egalik, foydalanish yoki ijara huquqiga ega shaxslar to‘laydi. Soliq bazasi — uchastka maydoni, qishloq xo‘jaligi yerlari uchun esa normativ qiymat. Aniq stavkalarni mahalliy Kengashlar Soliq kodeksidagi bazaviy stavkalar asosida joylashuvga qarab belgilaydi.

Soliq kodeksi

Yer uchastkasi qanday ajratiladi?

Yer uchastkasi mulk yoki ijara uchun, qoida tariqasida, elektron onlayn-auksion orqali beriladi. Doimiy foydalanishga esa viloyat yoki Toshkent shahar hokimi qarori bilan qonunda ko‘rsatilgan hollarda beriladi. Jismoniy shaxslar yerga mulk yoki ijara huquqi asosida ega bo‘ladi. Huquq davlat ro‘yxatiga olingandan keyin vujudga keladi.

Yer kodeksi